જમ્મુ-કાશ્મીરમાં બે હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને ધ્યાને લઈ ઊભા થયેલા મતભેદો પર ચર્ચા થવાની શક્યતા
નવીદિલ્હી, તા. 21
વિશ્વ બેંક દ્વારા નિયુક્ત તટસ્થ નિષ્ણાતે જાહેરાત કરી છે કે તેઓ સિંધુ જળ સંધિ હેઠળ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં બે હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ પર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના મતભેદો પર નિર્ણય લેવા સક્ષમ છે – એક નિર્ણય જેણે ભારતના વલણને સમર્થન આપ્યું હતું અને મંગળવારે નવી દિલ્હી દ્વારા તેનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. . એક નિવેદનમાં, વિદેશ મંત્રાલયએ કહ્યું કે “ભારતની સતત અને સૈદ્ધાંતિક સ્થિતિ રહી છે કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં કિશનગંગા અને રાતલે પર સંધિ હેઠળ આ મતભેદો નક્કી કરવાની ક્ષમતા માત્ર એક તટસ્થ નિષ્ણાત પાસે છે.
આ નિર્ણયે ભારતના સ્ટેન્ડને સમર્થન આપ્યું છે અને સમર્થન આપ્યું છે કે કિશનગંગા અને રેટલે હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ્સના સંબંધમાં તટસ્થ નિષ્ણાતને ઉલ્લેખિત તમામ સાત પ્રશ્નો સંધિ હેઠળ તેની યોગ્યતામાં આવતા તફાવતો છે. આ મામલે પાકિસ્તાન તરફથી તાત્કાલિક કોઈ ટિપ્પણી કરવામાં આવી નથી. 1960ની સિંધુ જળ સંધિને લઈને બંને દેશો વચ્ચેના મતભેદો અને મતભેદોને ધ્યાનમાં રાખીને, વિશ્વ બેંકે 2022માં કિશનગંગા અને રતલે હાઈડ્રોઈલેક્ટ્રિક પાવર પ્લાન્ટ અંગે તટસ્થ નિષ્ણાત અને કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશનના અધ્યક્ષની નિમણૂક કરી.
નવ વર્ષની વાટાઘાટો પછી હસ્તાક્ષર કરાયેલ, સંધિ, જેમાં વોશિંગ્ટન સ્થિત વિશ્વ બેંક પણ સહી કરનાર છે, નદીઓના ઉપયોગ અંગે બંને દેશો વચ્ચે સહકાર અને માહિતીના આદાન-પ્રદાન માટે એક મિકેનિઝમ સ્થાપિત કરે છે. જો કે, ભારત અને પાકિસ્તાન કિશનગંગા અને રેટલે હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર પ્લાન્ટ્સની તકનીકી ડિઝાઇન સુવિધાઓ સંધિનું ઉલ્લંઘન કરે છે કે કેમ તે અંગે અસંમત છે. પાકિસ્તાને વિશ્વ બેંકને બે હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સની ડિઝાઇન અંગેની તેની ચિંતાઓ પર વિચાર કરવા માટે મધ્યસ્થતાની અદાલતની સ્થાપનાની સુવિધા આપવાનું કહ્યું, જ્યારે ભારતે બંને પ્રોજેક્ટ્સ પર સમાન ચિંતાઓ પર વિચાર કરવા માટે તટસ્થ નિષ્ણાતની નિમણૂક કરવા માટે કહ્યું. સોમવારે એક નિવેદનમાં, તટસ્થ નિષ્ણાતે જણાવ્યું હતું કે “પક્ષોની રજૂઆતોને કાળજીપૂર્વક ધ્યાનમાં લીધા અને વિશ્ર્લેષણ કર્યા પછી… તટસ્થ નિષ્ણાત તદનુસાર શોધે છે કે તેણે તફાવતના મુદ્દાઓની યોગ્યતાઓ પર નિર્ણય કરવા માટે આગળ વધવું જોઈએ. ઉપરના પ્રકાશમાં, ન્યુટ્રલ એક્સપર્ટને પાકિસ્તાનની બીજી વૈકલ્પિક રજૂઆત પર ધ્યાન આપવાની જરૂૂર નથી.
તેના નિવેદનમાં, વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે “પોતાની પોતાની યોગ્યતા જાળવી રાખતી વખતે, જે ભારતની સ્થિતિ સાથે સુસંગત છે, તટસ્થ નિષ્ણાતો હવે તેમની કાર્યવાહીના આગામી (ગુણવત્તા) તબક્કામાં આગળ વધશે. આ તબક્કો સાત તફાવતો પર આધારિત હશે. દરેકની યોગ્યતાઓ પર અંતિમ નિર્ણય સાથે સમાપ્ત થશે તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારત તટસ્થ નિષ્ણાત પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવાનું ચાલુ રાખશે જેથી કરીને સંધિની જોગવાઈઓ સાથે સુસંગત રીતે મતભેદોને ઉકેલી શકાય, જે સમાન સમૂહની સમાંતર છે. મુદ્દાઓ ક્રિયા માટે પ્રદાન કરતું નથી, તે જણાવ્યું હતું. કે તે ગેરકાયદેસર રીતે રચાયેલી આર્બિટ્રેશન કોર્ટની કાર્યવાહીને ઓળખતું નથી અથવા તેમાં ભાગ લેતો નથી.
