ગુનાહિત આરોપો તથા દોષના આધારે મિલકતો તોડી ન શકાય : સુપ્રિમ કોર્ટ

કોર્ટે મિલકતોને તોડી પાડતા પહેલા વહીવટીતંત્ર દ્વારા અનુસરવા માટેની માર્ગદર્શિકા
કરી જાહેર : ગેરકાયદેસર મિલકતોની માહિતી માટે પોર્ટલ બનાવવાનો કર્યો આદેશ

નવીદિલ્હી, તા. 13
દેશની સૌથી મોટી કોર્ટે બુલડોઝર કાર્યવાહીને લઈને મહત્વનો નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે મકાનો છીનવી લેવાને મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું હતું. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જો આરોપી એક વ્યક્તિ હોય તો સમગ્ર પરિવાર કેવી રીતે દોષિત હોઈ શકે અને માત્ર ગુનાહિત આરોપો/દોષના આધારે મિલકતો તોડી ન શકાય. આ સાથે, કોર્ટે મિલકતોને તોડી પાડતા પહેલા વહીવટીતંત્ર દ્વારા અનુસરવા માટેની માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે, જેમાં ગેરકાયદેસર મિલકતોની માહિતી માટે એક પોર્ટલ બનાવવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. કોર્ટ તરફથી કહેવામાં આવ્યું છે કે ખોટી કાર્યવાહી કરવા બદલ અધિકારી વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
કોર્ટની બહાર પણ બુલડોઝરની કાર્યવાહી હાલના દિવસોમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે. રાજકીય પક્ષોમાં આની તરફેણ અને વિરોધમાં દલીલો થઈ રહી છે. દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે 17 સપ્ટેમ્બરના રોજ આદેશ જારી કર્યો હતો અને દેશભરમાં ડિમોલિશન પ્રવૃત્તિઓ પર વચગાળાનો પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. હવે આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાનો ચુકાદો આપ્યો છે, જેના પર રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ આવવા લાગી છે. વાસ્તવમાં, એપ્રિલ 2022 માં દિલ્હીના જહાંગીરપુરીમાં આયોજિત ડિમોલિશન અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. જહાંગીરપુરી ઘટનાને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં અનેક અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ આ અભિયાન પર પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો હતો. જો કે, અરજદારોએ સુપ્રીમ કોર્ટને આદેશ આપવા જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ અધિકારી સજા તરીકે બુલડોઝિંગની કાર્યવાહીનો આશરો લઈ શકે નહીં.
ઓગસ્ટમાં મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં સત્તાવાળાઓ દ્વારા બુલડોઝિંગની કાર્યવાહી સામે કોર્ટમાં બે અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી. આમાંથી એક ઉદયપુરના એક કેસ સાથે સંબંધિત હતો, જ્યાં એક વ્યક્તિનું ઘર તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું કારણ કે તેના ભાડૂતના પુત્ર પર ગુનાનો આરોપ હતો. ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ અરજદારોએ આવા કેસને લઈને કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે માત્ર એટલા માટે કે કોઈ વ્યક્તિ ગુનામાં સામેલ હોવાનો આરોપ છે તેને તોડી પાડવા માટેનું મેદાન બનાવી શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટે વચગાળાનો સ્ટે કેમ લગાવ્યો?
જ્યારે આ અરજીઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચી ત્યારે તેની સુનાવણી કરવામાં આવી હતી. તેના જવાબમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે કોઈ વ્યક્તિનું ઘર માત્ર એટલા માટે તોડી શકાય નહીં કારણ કે તેના પર ગુનાનો આરોપ છે. જસ્ટિસ ગવઈએ કહ્યું, ’જો તે દોષિત હોય તો પણ તેનું ઘર તોડી શકાય નહીં. કાયદા મુજબ, કાર્યવાહી મુજબ જ મકાન તોડી શકાય છે. આ પછી, 17 સપ્ટેમ્બરના રોજ, કોર્ટે વચગાળાનો આદેશ આપ્યો કે તેની પરવાનગી વિના દેશમાં કોઈ પણ ડિમોલિશન કરવામાં આવશે નહીં. જો કે, સર્વોચ્ચ અદાલતે જાહેર રસ્તાઓ, ફૂટપાથ, રેલ્વે લાઇન અથવા જળાશયો પરના અતિક્રમણને મુક્તિ આપી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણની કલમ 142 હેઠળ તેની વિશેષ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને આ આદેશ આપ્યો છે.
કોર્ટના આદેશ બાદ શું થયું?
17 સપ્ટેમ્બરના આદેશના થોડા સમય પછી, આસામના 47 રહેવાસીઓએ સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશના ઉલ્લંઘનનો આરોપ લગાવતી તિરસ્કારની અરજી દાખલ કરી. કોર્ટે આ તિરસ્કારની અરજી પર નોટિસ જારી કરીને યથાસ્થિતિ જાળવી રાખવાનો આદેશ આપ્યો છે. ત્યારબાદ, 28 સપ્ટેમ્બરના રોજ, ગીર સોમનાથમાં સત્તાવાળાઓ દ્વારા મુસ્લિમ ધાર્મિક અને રહેણાંક સ્થળોને ગેરકાયદેસર રીતે તોડી પાડવાનો આક્ષેપ કરતી બીજી અવમાનના અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. 25 ઑક્ટોબરે, ગુજરાત સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે ગીર સોમનાથ (જ્યાં બાંધકામ તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું) ખાતેની જમીન સરકાર પાસે રહેશે અને કેસની આગામી સુનાવણી સુધી તે કોઈપણ તૃતીય પક્ષને ફાળવવામાં આવશે નહીં.