અમેરિકન કંપની હોલ્ટેકને ડિઝાઇન – નિર્માણ માટે મળી મંજૂરી
નવીદિલ્હી, તા. 30
લગભગ બે દાયકાની રાહ જોયા પછી, એક અમેરિકન કંપનીને ભારત-અમેરિકા નાગરિક પરમાણુ કરાર હેઠળ ભારતમાં પરમાણુ રિએક્ટર ડિઝાઇન અને નિર્માણ માટે ઐતિહાસિક મંજૂરી મળી છે. 26 માર્ચે યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જી(DoE) તરફથી મંજૂરી મળ્યા બાદ હોલ્ટેક ઇન્ટરનેશનલને લીલી ઝંડી મળી ગઈ છે. હવે અમેરિકન કંપનીને ભારતમાં પરમાણુ રિએક્ટર ડિઝાઇન અને નિર્માણ કરવાની પરવાનગી મળી શકે છે. હોલ્ટેકને ત્રણ ભારતીય કંપનીઓ (હોલ્ટેક એશિયા, ટાટા ક્ધસલ્ટિંગ એન્જિનિયર્સ લિમિટેડ અને લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો લિમિટેડ) ને અજમાવેલી નાના મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMR) ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. હોલ્ટેક ઇન્ટરનેશનલ એ ભારતીય-અમેરિકન ઉદ્યોગપતિ ક્રિસ પી સિંહ દ્વારા પ્રમોટ કરાયેલી કંપની છે. તેણે 2010 થી પુણેમાં એક એન્જિનિયરિંગ યુનિટ અને ગુજરાતમાં એક ઉત્પાદન યુનિટ સ્થાપ્યું છે.
આ મંજૂરી સાથે, હોલ્ટેક માટે પછીના તબક્કે સુધારા માંગવાનું અને ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (NPCIL), NTPC અને એટોમિક એનર્જી રિવ્યૂ બોર્ડ (AERB) જેવી અન્ય સરકારી સંસ્થાઓને યાદીમાં ઉમેરવાનું પણ શક્ય બનશે. જોકે, આ માટે ભારત સરકાર તરફથી જરૂૂરી બિન-પ્રસાર ખાતરીની જરૂૂર પડશે, જે હજુ સુધી આ સરકારી સંસ્થાઓ તરફથી પ્રાપ્ત થઈ નથી.
હોલ્ટેકને ફક્ત શાંતિપૂર્ણ પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓ માટે ભારતીય કંપનીઓને આ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર કરવાની મંજૂરી છે. એ પણ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું છે કે તેનો ઉપયોગ પરમાણુ શસ્ત્રો કે કોઈપણ લશ્કરી હેતુ માટે કરવામાં આવશે નહીં.
આ કરાર પછી, ભારતના પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રમાં એક નવી ક્રાંતિ જોવા મળી શકે છે. આનાથી દેશને નવી, સલામત અને કાર્યક્ષમ પરમાણુ રિએક્ટર ટેકનોલોજીનો લાભ મળી શકે છે. ભારતનો પરમાણુ કાર્યક્રમ હાલમાં મુખ્યત્વે ભારે પાણીના રિએક્ટર(PHWRs)પર આધારિત છે, જે હવે વિશ્વના મોટાભાગના પરમાણુ પાવર પ્લાન્ટમાં વપરાતી પ્રેશરાઇઝ્ડ વોટર રિએક્ટર (PWRs) ટેકનોલોજી સાથે સુસંગત નથી.હોલ્ટેકની SMR300 ડિઝાઇનને યુ.એસ. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જીના એડવાન્સ્ડ રિએક્ટર ડેમોન્સ્ટ્રેશન પ્રોગ્રામ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે. નાના રિએક્ટર બનાવવા તરફ આ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું હોઈ શકે છે. વધુમાં, હોલ્ટેક ગુજરાતમાં બિન-પરમાણુ ઉત્પાદન એકમ ધરાવે છે. જો પ્રસ્તાવિત બાંધકામ યોજનાઓ મંજૂર થઈ જાય, તો કંપની તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા બમણી કરવાની યોજના બનાવી શકે છે.
આ પગલું ભારતના ઉર્જા ક્ષેત્રમાં એક નવી દિશા ચિહ્નિત કરી શકે છે.
ભારત અને અમેરિકા મળીને ચીન સાથે સ્પર્ધા કરવાની સ્થિતિમાં હોઈ શકે છે. ચીન નાના રિએક્ટરમાં પણ અગ્રેસર છે અને તેમને વૈશ્વિક દક્ષિણમાં તેની રાજદ્વારી પહોંચ વધારવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સાધન તરીકે જુએ છે.
