વેબકાસ્ટિંગ, CCTV ફૂટેજ અને વિડિયો રેકોર્ડિંગ માંગી નહીં શકાય
હરિયાણા વિધાનસભા ચૂંટણી સંબંધિત કોર્ટના આદેશ બાદ આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે
નવીદિલ્હી, તા. 21
તાજેતરમાં, ચૂંટણી નિયમોમાં ફેરફાર કરીને, સરકારે કેટલાક ઇલેક્ટ્રોનિક દસ્તાવેજો જેમ કે ઈઈઝટ ફૂટેજ, વેબકાસ્ટિંગ અને વિડિયો રેકોર્ડિંગને જાહેર નિરીક્ષણમાંથી બાકાત રાખ્યા છે. ચૂંટણી પંચ અને કાયદા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ પગલું મતદારોની ગોપનીયતાની સુરક્ષા અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા નકલી વાર્તાઓના ફેલાવાને રોકવા માટે લેવામાં આવ્યું છે. જોકે, વિપક્ષે તેને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા પર હુમલો ગણાવીને વિરોધ કર્યો છે. સુધારા હેઠળ, “આ નિયમોમાં ઉલ્લેખિત” શબ્દોને ’ચૂંટણીના નિયમો, 1961’માં ઉમેરવામાં આવ્યા છે. આનાથી સાર્વજનિક નિરીક્ષણ માટે ફક્ત તે જ દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ થશે જે નિયમોમાં સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખિત છે. અગાઉ દરેક પ્રકારના ચૂંટણી દસ્તાવેજોને તપાસ માટે ખોલી શકાતા હતા, પરંતુ હવે સીસીટીવી, વેબકાસ્ટિંગ ફૂટેજ જેવા ઈલેક્ટ્રોનિક દસ્તાવેજોને આ દાયરાની બહાર રાખવામાં આવ્યા છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર હરિયાણા વિધાનસભા ચૂંટણી સંબંધિત કોર્ટના આદેશ બાદ આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે.
કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે આ સુધારાની ટીકા કરી હતી અને તેને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા ઘટાડવાનું પગલું ગણાવ્યું હતું. તેમનું કહેવું છે કે જનતાને માહિતી આપીને જ ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં વિશ્વાસ પુન:સ્થાપિત કરી શકાય છે. તેમણે કહ્યું કે પક્ષ આ સુધારાને કોર્ટમાં પડકારશે. તેમણે પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના નિર્ણયને ટાંક્યો, જેમાં ચૂંટણી પંચને તમામ સંબંધિત દસ્તાવેજો શેર કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો. ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે નિયમોમાં રહેલી અસ્પષ્ટતાને દૂર કરવા માટે જ આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. કમિશન અનુસાર, કોર્ટના આદેશ પર ઉમેદવારો અને સંબંધિત પક્ષકારોને તમામ દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ કરાવી શકાશે. જો કે, નિયમોમાં ઉલ્લેખિત દસ્તાવેજો જ જાહેર નિરીક્ષણ માટે રાખવામાં આવશે. આ સાથે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને ગુપ્તતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
ચૂંટણી પંચના એક અધિકારીએ કહ્યું, ’આવા ઘણા કિસ્સા પ્રકાશમાં આવ્યા છે જ્યારે નિયમોને ટાંકીને આવા ઇલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડની માંગ કરવામાં આવી છે. સુધારો એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે નિયમોમાં ઉલ્લેખિત દસ્તાવેજો જ જાહેર નિરીક્ષણ માટે ઉપલબ્ધ છે અને અન્ય કોઈપણ દસ્તાવેજ કે જેનો નિયમોમાં કોઈ સંદર્ભ નથી તેને જાહેર નિરીક્ષણ માટે મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી.’ ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે મતદાન મથકોની અંદરના સીસીટીવી કેમેરા ફૂટેજનો દુરુપયોગ મતદારોની ગોપનીયતા સાથે ચેડા કરી શકે છે. તેણે એમ પણ કહ્યું કે ફૂટેજનો ઉપયોગ અઈંનો ઉપયોગ કરીને નકલી વાર્તા બનાવવા માટે થઈ શકે છે.
સુધારા પાછળ કોર્ટ કેસ હતો
કાયદા મંત્રાલય અને ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓએ અલગ-અલગ જણાવ્યું હતું કે કોર્ટ કેસ આ સુધારા પાછળનું ’ટ્રિગર’ હતું. જ્યારે ઉમેદવારી ફોર્મ, ચૂંટણી એજન્ટોની નિમણૂંક, પરિણામો અને ચૂંટણી ખાતાની વિગતો જેવા દસ્તાવેજો ચૂંટણી આચાર નિયમોમાં ઉલ્લેખિત છે, જ્યારે ઇલેક્ટ્રોનિક દસ્તાવેજો જેમ કે સીસીટીવી કેમેરા ફૂટેજ, વેબકાસ્ટિંગ ફૂટેજ અને આદર્શ આચાર સંહિતાના સમયગાળા દરમિયાન ઉમેદવારોના વિડિયો રેકોર્ડિંગની અંદર નથી. તેનો અવકાશ ચાલો.
