મહારાષ્ટ્ર માટે BJP: મહારાષ્ટ્ર જીતવા BJP અપનાવશે 80ના દાયકાની રણનીતિ, શું છે ‘માધવ ફોર્મ્યુલા’?

0
379

 

2024ની સામાન્ય ચૂંટણી: એક તરફ ભાજપ એંસીના દાયકાની ‘માધવ ફોર્મ્યુલા’ને આગળ કરીને ઓબીસી સમુદાયને ખુશ રાખવાની વ્યૂહરચના અપનાવી રહી છે, તો બીજી તરફ મરાઠા સમુદાયનું વર્ચસ્વ વધારી રહી છે. પાર્ટી પરંતુ બંનેનું સંયોજન સિદ્ધાંતમાં સરળ છે, પરંતુ વ્યવહારિક રીતે તે મજાક નથી.

 

 

 

ઓબીસી અને મરાઠા માટે ભાજપની રણનીતિઃ દેશના અન્ય રાજ્યોની જેમ મહારાષ્ટ્રમાં પણ 2024ની ચૂંટણીનો ઉત્સાહ વધી ગયો છે. 2024માં જ લોકસભા સિવાય મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાની ચૂંટણી પણ યોજાશે. આ પહેલા આ વર્ષે મહારાષ્ટ્રમાં મુંબઈ, થાણે, નાસિક, નાગપુર સહિત 14 મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોની ચૂંટણી યોજાવાની છે. મહારાષ્ટ્રમાં સંખ્યાના આધારે મરાઠા અને ઓબીસી જાતિઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે. મરાઠાઓ 31 ટકાથી વધુ છે. ઓબીસી 356 પેટા જાતિઓમાં વિભાજિત છે. ભાજપ આ બંનેને મદદ કરવાની રણનીતિ પર કામ કરી રહ્યું છે.

તેથી જ મરાઠા આરક્ષણ અને ઓબીસી માટે રાજકીય અનામતની માગણીમાં ભાજપ સક્રિય છે. બે દિવસ પહેલા જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે અહમદનગરનું નામ અહિલ્યાબાઈ હોલકરના નામ પર રાખવામાં આવશે અને બારામતી સરકારી મેડિકલ કોલેજનું નામ પણ અહિલ્યા દેવી હોલકરના નામ પર રાખવામાં આવશે.

 

આ રીતે ભાજપ મરાઠા અને ઓબીસીને મદદ કરવાની રણનીતિ અપનાવી રહી છે

મહારાષ્ટ્રમાં ઓબીસી હેઠળ આવતા ધનગર સમુદાય અહલ્યાબાઈને દેવીની જેમ પૂજે છે. આજે, સીએમ એકનાથ શિંદેની ત્રણ જાહેરાતો (છત્રપતિ સંભાજી મહારાજના નામ પર મુંબઈ કોસ્ટલ રોડનું નામકરણ, પ્રતાપગઢ ઓથોરિટીની મંજૂરી અને શિવાજી મહારાજના જીવન સાથે સંબંધિત શિવસૃષ્ટિ પ્રોજેક્ટ માટે 80 કરોડના ભંડોળની મંજૂરી) આ કારણોસર કરવામાં આવી છે. છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ માત્ર મરાઠા સમાજ માટે જ નહીં પરંતુ મહારાષ્ટ્રના દરેક સમુદાય માટે દેવતાનો દરજ્જો ધરાવે છે.

2024 માં માધવ ફોર્મ્યુલા (માળી, ધનગર, વણજારી) શું સમર્થન કરશે?

એંસીના દાયકામાં ભાજપે ઓબીસી સમુદાયને પોતાના ગણમાં લાવવા માટે ‘માધવ ફોર્મ્યુલા’ અજમાવી હતી. આ ફોર્મ્યુલા હેઠળ ઓબીસીમાં અસરકારક સંખ્યા ધરાવતા માલી, ધનગર અને વણજારી (બનજારા) સમુદાયોને ખુશ રાખવાની વ્યૂહરચના અપનાવવામાં આવી હતી. આ વ્યૂહરચનાનો ફાયદો ભાજપને પણ મળ્યો. કોલ્હાપુર, સાંગલી, સોલાપુર, પુણે, અકોલા, પરભણી, નાંદેડ અને યવતમાલ જિલ્લામાં ધનગર સમાજનો ઘણો પ્રભાવ છે. રાજ્યની 100 થી વધુ વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં આ સમુદાયનો પ્રભાવ છે. 40 વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં ધનગર સમાજના મત નિર્ણાયક બની શકે છે.

 

ગોપીનાથ મુંડેએ આ ફોર્મ્યુલાથી રાજ્યમાં ભાજપનો વિકાસ કર્યો, જેનો ફાયદો 2014માં થયો

માધવ સૂત્ર લાવનાર વ્યક્તિ વસંતરાવ ભાગવત હતા. ગોપીનાથ મુંડે, પ્રમોદ મહાજન, પાંડુરંગ ફંડકર અને મહાદેવ શિવંકરની સાથે તેમણે એંસીના દાયકામાં મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપની શક્તિ વધારવાનું શરૂ કર્યું. ગોપીનાથ મુંડેએ તેનો સૌથી વધુ સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ કર્યો. 2014માં ભાજપે ધનગર સમુદાયને અનુસૂચિત જનજાતિનો દરજ્જો આપવાની ખાતરી આપી હતી. રાષ્ટ્રીય સમાજ પક્ષના નેતા મહાદેવ જાનકરને કેબિનેટ મંત્રીનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. આ સોશિયલ એન્જિનિયરિંગનો ફાયદો ભાજપને મળ્યો અને ભાજપ આ ફોર્મ્યુલા પર આગળ વધતું રહ્યું. 2019 પછી, ભાગવત કરાડને કેન્દ્રમાં મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા. અતુલ સાવે રાજ્યમાં મંત્રી બન્યા. ભાજપના પ્રદેશ અધ્યક્ષ ચંદ્રશેખર બાવનકુળેને કરવામાં આવ્યા હતા. આ રીતે ઓબીસી સમાજને ખુશ રાખવાની નીતિ ચાલુ રહી.

CM મરાઠા, BJP પ્રદેશ પ્રમુખ OBC; આ સોશિયલ એન્જિનિયરિંગની નીતિ છે

ભાજપે શિવસેનાના 40 ધારાસભ્યો સહિત માત્ર 50 ધારાસભ્યોના સમર્થનથી એકનાથ શિંદેને મુખ્યમંત્રી બનાવ્યા. શિંદેને પણ નાયબ મુખ્યપ્રધાન બનવાની અપેક્ષા હતી, છતાં તેમને મુખ્ય પ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા. તેની પાછળનું એક કારણ એ છે કે તે મરાઠા છે. તેમને સીએમ બનાવીને ભાજપે હિંદુત્વ અને મરાઠા બંનેનું સમાધાન કર્યું છે. દેવેન્દ્ર ફડણવીસને નાયબ મુખ્યમંત્રી બનાવવાના અચાનક નિર્ણય પાછળનું એક કારણ તેમનું બ્રાહ્મણ હોવું પણ હતું. મહારાષ્ટ્રમાં બ્રાહ્મણો માત્ર 2 થી 3 ટકા છે. મરાઠા વર્ગ આજે મોટી સંખ્યામાં શરદ પવારની એનસીપીની પાછળ ઉભા છે. એનસીપીની આ વોટ બેંકમાં ખાડો પાડવાના હેતુથી ભાજપે એકનાથ શિંદેને નેતૃત્વ સોંપ્યું છે.

મરાઠા અને ઓબીસીને મદદ કરવાની વ્યૂહરચના, અહીં મુશ્કેલીઓ ઘણી છે

ભાજપની મરાઠા વત્તા ઓબીસીની વ્યૂહરચના કાગળ પર બરાબર ચાલી રહી છે, પરંતુ આ વ્યૂહરચના અજમાવવામાં કેટલીક સમસ્યાઓ પણ સામે આવી રહી છે. પહેલી સમસ્યા એ છે કે ન તો મરાઠાઓને અનામત મળી છે કે ન તો ઓબીસી રાજકીય અનામતનો મુદ્દો ઉકેલાયો છે. બીજી સમસ્યા એ છે કે ભાજપને માધવ ફોર્મ્યુલા હેઠળ ઓબીસી સમુદાયનું સમર્થન મળી રહ્યું હોવા છતાં ધનગર સમાજને અનુસૂચિત જનજાતિમાં સમાવવાનું આશ્વાસન પૂરું થયું નથી.

મરાઠા અને ઓબીસી સમુદાય બંનેને એક સાથે કેવી રીતે ખુશ રાખવા?

આ સાથે ઓબીસી સમાજની મરાઠાઓ સાથેની પરસ્પર સ્પર્ધા પણ થોડી નકારાત્મકતા વધારે છે. 2014 અને 2019ની જીત બાદ પછાત લોકોને લાગે છે કે તેઓ પછાત થઈ ગયા છે અને તેમની જગ્યાએ મરાઠાઓ વર્ચસ્વ જાળવી રહ્યા છે. બહારથી આવેલા રાધાકૃષ્ણ વિખે-પાટીલને પસંદગી મળી, પંકજા મુંડેને હાંસિયામાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા. આનાથી ઓબીસી સમુદાયના મનમાં અસંતોષ પેદા થાય છે.

મરાઠાઓની વાત કરીએ તો એકનાથ શિંદેને મુખ્યમંત્રી બનાવવાની ભાજપની નીતિ બહુ અસરકારક દેખાતી નથી. એકનાથ શિંદેની છબી ક્યારેય મરાઠા નેતા તરીકેની રહી નથી. બીજી તરફ, મરાઠા સમાજ હંમેશા શરદ પવાર અને અજિત પવારને પોતાના નેતા તરીકે ઓળખે છે અને માને છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે ભાજપ આ બે વર્ચસ્વ ધરાવતા વર્ગો વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન સાધે છે અને એક જ સમયે બંને સમુદાયોને ખુશ રાખે છે.